Глебы

1. Геаграфічныя ўмовы і працэсы глебаутварэння

Глеба з’яўляецца адным з асноўных кампанентаў прыроды і важнейшым сродкам сельскагаспадарчай вытворчасці. Бешанковіцкі раён знаходзіцца ў зоне змешаных лясоў, для якіх зональнымі глебамі з’яўляюцца дернава-падзолістые. Узаемадзеянне рэльефу, клімату, вадаў, расліннасці, жывёльнага свету, глебаўтваральных парод і гаспадарчай дзейнасці чалавека абумовіла на тэрыторыі раёна развіццё падзолістых, дернавых, балотных і алювіальных працэсаў глебаутварэння, як у чыстым выглядзе, так і ў спалучэннях.

Падзолістый працэс глебаутварэння сустракаецца абмежавана і прывязаны да дрэнаваных водараздзялаў (грыды, ўзгоркі), занятых хваёвымі лясамі з лішайнікамі або верэскавым наземным пакрыццём.

Дернавы працэс развіваецца пад луговай раслінасцю і звязаны з паскораным назапашваннем гумусу — арганічнай рэчывы, утворанай з мёртвых рэштак расліннасці. Паколькі ў ўмоў вільготнага і цёплага клімату аднолькава добра развіваюцца травяністая і драўнінавая расліннасць, дернавы і падзолістый працэсы глебаутварэння сумяшчаюцца, што прыводзіць да ўтварэння дернава-падзолістых глеб.

Пры застойным і працяглым залішнім ўвільгатненні развіваецца балотны працэс глебаутварэння, пры якім расліны рэшткі разбураюцца слаба. Гэта прыводзіць да ўтварэння торфу, назапашванне якога ў ўмовах перавільгатнення спрыяе ўзнікненню бясаксігенавай асяроддзя.

Алювіальны працэс глебаутварэння назіраецца ў далінах рэк падчас паводкі і паміжзяння.

Глебаўтваральныя пароды (матчынскія пароды) — павярхоўныя горизонты горных парод, з якіх пад уплывам працэсаў глебаутварэння фарміраваліся глебы. На тэрыторыі раёна да іх адносяцца марэнныя адклады, ледавіковыя і азёрна-ледавіковыя сугліністыя адклады, радзей — пяскі. Распаўсюджанай глебаўтваральнай пародай таксама з’яўляецца торф.

Клімат аказвае ўплыў на выветрыванне горных парод, цеплавы і водны рэжымы, расліннае пакрыццё, якія ўдзельнічаюць у працэсе глебаутварэння. Кліматычныя ўмовы раёна спрыяльныя для працэсу глебаутварэння, паколькі характар і хуткасць працэсаў залежаць ад тэмпературы і вільготнасці асяроддзя.

Гаспадарчая дзейнасць чалавека ўплывае на працэсы глебаутварэння праз сістэму сяўзменаў, механічную апрацоўку, унясенне ўгнаенняў і меліярацыю.

2. Характарыстыка асноўных тыпаў глеб

Узаемадзеянне фактараў глебаутварэння абумовіла развіццё на тэрыторыі раёна розных тыпаў глеб: дернава-падзолістых, дернава-падзолістых забалочаных, дернавых, дернава-карбонатных забалочаных, пойменных, торфяна-балотных. Па механічным складзе сустракаюцца сугліністыя, супесчаныя, пясчаныя і торфяныя глебы.

Найбольш распаўсюджаныя дернава-падзолістые глебы. Яны з’яўляюцца зональнымі і ўтварыліся на марэнных адкладах у ўмовах вільготнага ўмерана кантынентальнага клімату пад лісцяна-хваёвымі лесамі з травяным наземным пакрыццём. Гэтыя глебы бедныя гумусам, патрабуюць вапнавання, унясення вялікіх доз арганічных і мінеральных угнаенняў. Размешчаны амаль на ўсёй тэрыторыі раёна і займаюць больш за 50% сельскагаспадарчых зямель.

На месцах, дзе часам назіраецца высокае стояние грунтавых вод, утвараюцца дернава-падзолістые забалочаныя глебы, у раёне іх каля 30%. Пасля меліярацыі яны паспяхова выкарыстоўваюцца ў сельскагаспадарчай вытворчасці раёна.

Торфяна-балотныя глебы ўзнікаюць у ўмовах залішняга ўвільгатнення пад балотнай раслінасцю. Яны сустракаюцца ў паніжаных формах рэльефу. Займаюць каля 10% тэрыторыі. Таўшчыня торфу можа вагацца ад некалькіх сантыметраў да некалькіх метраў. Пад торфам знаходзіцца пласт брудна-блакітнага колеру — іл. Гэтыя глебы больш багатыя гумусам, але павышаная вільготнасць не дазваляе іх эфектыўна выкарыстоўваць.

У поймах рэк сустракаюцца пойменныя глебы. Яны ўтварыліся ў выніку адкладаў рэк падчас разліву і маюць значную таўшчыню перагнойнага горизонту. Пойменныя глебы адрозніваюцца высокай урадлівасцю і заняты ў асноўным лугамі.

3. Механічны склад глебы

У залежнасці ад грануламетрычнага складу выдзяляюць глістыя, сугліністыя, супесчаныя, пясчаныя і торфяныя глебы. На тэрыторыі раёна пераважна сустракаюцца сугліністыя глебы. Яны найбольш урадлівыя, бо добра ўтрымліваюць вільгаць, арганічныя і мінеральныя ўгнаенні. Іх адмоўныя ўласцівасці: лёгка разрушаюцца ліўневымі дажджамі і талымі водамі вясной, маюць павышаную кіслотнасць і патрабуюць вапнавання. Вясной у іх карацейшы, чым у супесчаных глеб, перыяд для апрацоўкі і пасева.

4. Зямельныя рэсурсы

Глебы або зямельныя рэсурсы — адно з найважнейшых багаццяў чалавецтва. Уся зямля раёна складае яе зямельны фонд. Адным з галоўных напрамкаў выкарыстання зямельных рэсурсаў з’яўляецца сельскагаспадарчая вытворчасць. Глебы раёна выкарыстоўваюцца пад сельскагаспадарчыя ўгоддзі. Значная частка зямельных рэсурсаў выкарыстоўваецца пад забудовы. Частка зямель занята лясамі, кустарнікамі, балотамі, частка — населенымі пунктамі, дарогамі, кар’ерамі.

Па сукупнасці глебавага пакрыцця, рэльефу мясцовасці, забалочанасці і праяўлення эрозійных працэсаў на тэрыторыі Беларусі выдзяляюць тры глебава-геаграфічныя правінцыі: Паўночная (Прыбалтыйская), Цэнтральная (Беларуская), Паўднёвая (Палеская). Наш раён адносіцца да Паўночнай (Прыбалтыйскай) правінцыі.

Натуральная ўрадлівасць глеб раёна нізкая, але пры ўнясенні дастатковай колькасці ўгнаенняў, выкарыстанні перадавой агратэхнікі, гідрамеліярацыі і вапнавання на іх можна атрымліваць высокія ўраджаі сельскагаспадарчых культур.