Ён увёў ва ўжытак “ў”– «у нескладовае»

Культура

20-га лістапада — дзень памяці Аляксандра Рыпінскага, нашага зямляка. Ён нарадзіўся 10 (22-га) верасня 1809 года ў вёсцы Кукавячына Віцебскага павета.

Ужо ў раннім юнацтве А. Рыпінскі вёў фальклорныя запісы, пазней захоўваў іх у ваенным ранцы, які згубіў у час паўстання 1830—1831 гадоў, у якім ён удзельнічаў. Эміграваў у Францыю.

На пасяджэнні Польскага літаратурнага таварыства ў Парыжы, 21.11.1839 прачытаў першы даклад пра беларускую этнаграфію і фальклор. У 1840 на аснове гэтага дакладу выдаў асобнай кнігай фалькларыстычна-этнаграфічнае даследаванне «Беларусь», дзе ўпершыню ў гісторыі беларусістыкі сістэматызаваў беларускую народную вусную творчасць паводле жанраў і тэматыкі.

Паводле М. Хаўстовіча, у працы «Białoruś…» аўтар апісваў не толькі песенную традыцыю, але і шэраг іншых відаў вуснай творчасці, імкнучыся паказаць культурны кантэкст і «паэтычнасць» народнага жыцця; асобныя матэрыялы падаваліся ў сувязі з абрадамі, святамі і побытавымі практыкамі.

Магчыма, па парадзе А. Міцкевіча падрыхтаваў да друку ўспаміны з часоў паўстання — «Паўстанне Вілейскага, Завілейскага і Дзісенскага паветаў» (фрагменты выдадзены ананімна ў Парыжы, 1836). Працаваў над рукапісам «Выпісы польскіх гарадоў і вёсак, згаданых у творы Нарбута „Гісторыя старажытнай Літвы“».

У Лондане заняўся выдавецкай і творчай дзейнасцю, таксама выкладаў розныя мовы, матэматыку і маляванне. У сваёй, супольнай І. Яцкоўскім, друкарні выдаў зборнікі сваіх польскіх вершаў «Паэтычныя творы» (1853), «Сяржант-філосаф» (1854). У 1853 выдаў беларускамоўную рамантычную баладу «Нячысцік», адну з першых у беларускай літаратуры, у аснову яе пакладзены фальклорныя ўзоры.

Быў шырока вядомы як мастак, сам афармляў свае кнігі, выявіў выключныя здольнасці да мастацкай фатаграфіі, стаўшы адным з піянераў фотамастацтва.

Па вяртанні ў Расію, працаваў над гісторыяй беларускай літаратуры, быў першым біёграфам шэрагу пісьменнікаў. У прыватнасці, А. Рыпінскім напісаны біяграфіі Я. Баршчэўскага, Г. Марцінкевіча, В. Рэута, Ф. Рысінскага, Т. Заблоцкага, але гэтыя працы не захаваліся. Дапамагаў маладым мастакам і літаратарам з Беларусі і Літвы.

Паводле М. Хаўстовіча, у пасляэмігранцкіх нататках Рыпінскі спрабаваў акрэсліць гісторыю літаратурнага працэсу на беларускіх землях і пакінуў уласны спіс аўтараў (каля 55 імёнаў), ад XVI да канца XIX ст., што адлюстроўвае ягонае імкненне да сістэматызацыі і біяграфічнага апісання літаратуры.

Асабісты архіў А. Рыпінскага, багаты на факталагічныя звесткі пра беларускую культуру 18-19 ст., не захаваўся. Некалькі сшыткаў А. Рыпінскага з каштоўнымі фальклорнымі і літаратурнымі запісамі ў 1930-я гады захоўваліся ў прафесара БДУ М. Піятуховіча. Некаторыя запісы па копіях Піятуховіча апублікаваў В. Скалабан у 1990 (Зборнік «Шляхам гадоў», 1-ы вып.).

Паэзіі Рыпінскага ўласціва фальклорна-рамантычная скіраванасць у спалучэнні з дыдактычнасцю і сентыменталісцкім стылем. А. Рыпінскі адзін са стваральнікаў жанру балады ў беларускай літаратуры. У гісторыю беларускай культуры А. Рыпінскі ўвайшоў як адзін з першых даследчыкаў літаратуры Беларусі.

Рыпінскі быў адным з першых аўтараў і выдаўцоў, хто ўвёў ва ўжытак літару Ŭ — «у нескладовае» у лацінскім алфавіце — у беларускіх тэкстах у 1853-54 гг.

https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A0%D1%8B%D0%BF%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96

😀
0
😍
0
😢
0
😡
0
👍
0
👎
0