У разгар рэвалюцыйных падзей 1905–1907 гадоў у Расійскай імперыі, калі грамадства патрабавала пераменаў, у беларускім асяроддзі актывізавалася і настаўніцкая інтэлігенцыя. 9-га ліпеня 1906 года ва ўрочышчы Прыстанька на беразе Нёмана каля вёскі Мікалаеўшчына (Стаўбцоўскі павет Мінскай губерні) адбыўся нелегальны з’езд настаўнікаў Мінскай губерні — другі з’езд беларускіх педагогаў.
З’езд быў арганізаваны ў таемных умовах, бо любыя прафесійныя сходы без дазволу ўладаў былі небяспечнымі. Ініцыятарам выступіў Аляксандр (Алесь) Сянкевіч, настаўнік Мікалаеўшчынскай школы і член РСДРП. На сход з’ехаліся каля 17 настаўнікаў з розных паветаў Мінскай і суседніх губерняў.
Сярод удзельнікаў былі будучыя знакавыя постаці беларускай культуры: Канстанцін Міцкевіч (Якуб Колас), Іван Фёдараў (Янка Маўр), Алесь Райскі, Сямён Самахвал, Нікіфар Янкоўскі, Вікенцій Віяленцій, Фёдар Калечыц, Іосіф Міцкевіч, Адам Вайцяхоўскі, Іван Лапцэвіч, Аляксей Аляшкевіч, Уладзімір Міцкевіч, Антон Камароўскі, Адам Мілюк, Міхась Пальчэўскі, Алесь Філіповіч і іншыя.
Старшынёй з’езду абралі Алеся Сянкевіча. Удзельнікі абмяркоўвалі цяжкае становішча народных настаўнікаў пры царскім рэжыме, бяспраўе педагогаў, неабходнасць увядзення бясплатнага пачатковага навучання і, асабліва, навучання дзяцей на беларускай мове. Было прынята рашэнне далучыцца да Усерасійскага саюза настаўнікаў, прыняць яго праграму і актыўна ўдзельнічаць у агульнарасійскім рэвалюцыйным руху супраць самадзяржаўя. Настаўнікі чыталі вершы, складалі пратакол і нават купаліся ў Нёмане — з’езд меў не толькі палітычны, але і таварыскі характар.
Канспірацыя не ўдалася. Паліцыя, атрымаўшы інфармацыю (па адной з версій — ад старосты вёскі), з’явілася ўвечары. Удзельнікі вярнуліся ў школу, дзе пасля вячэры падпісвалі пратакол. Каля поўначы ўварваўся ўраднік з паліцэйскімі стражнікамі і прыставам. Яны арыштавалі прысутных, забралі пратакол і лістоўку з рэвалюцыйнымі заклікамі.
Сяляне Мікалаеўшчыны заступіліся за настаўнікаў: нехта ўдарыў у царкоўны звон, сабраўся натоўп. Улады не рызыкнулі арыштаваць усіх адразу. Аднак следства пачалося.
Большасць удзельнікаў звольнілі з пасадаў і забаранілі працаваць у школах. Следства цягнулася два гады. Якуба Коласа абвінавацілі ў складанні лістоўкі (хоць ён яе не пісаў, але не выдаў аўтара). У 1908–1911 гадах ён адбываў пакаранне ў Пішчалаўскім замку ў Мінску, дзе пачаў пісаць паэмы «Новая зямля» і «Сымон-музыка».
Якуб Колас прысвяціў удзельнікам верш «Сябрам». Мікола Маляўка напісаў санет «У Прыстаньцы, далей ад царскіх слуг». У 1993 годзе ва ўрочышчы Прыстанька ўсталявалі помнік — два валуны з памятнай шыльдай. Нават у часы рэпрэсій і забаронаў настаўнікі заставаліся носьбітамі ідэй свабоды, нацыянальнай свядомасці і адукацыі для народа.
https://www.facebook.com/photo/?fbid=28355181794085220&set=a.274878789208897
