7-га ліпеня 1882 года ў фальварку Вязынка пад Мінскам нарадзіўся Іван Дамінікавіч Луцэвіч — чалавек, пра якога Беларусь даведаецца як пра Янку Купалу. Гэта першы Народны паэт краіны, акадэмік дзвюх акадэмій – БССР (1928) і УССР (1929), аўтар, чые радкі сталі сімвалам нацыянальнай самасвядомасці.

У 1925 годзе Купала атрымаў афіцыйнае званне Народнага паэта. Яго творчасць перакладалі на дзясяткі моў свету. Адзін толькі верш “А хто там ідзе?” быў перакладзены на 82 мовы свету, стаўшы візітнай карткай паэта на міжнароднай арэне.

А хто там ідзе, а хто там ідзе

У агромністай такой грамадзе?

— Беларусы.

А што яны нясуць на худых плячах,

На руках ў крыві, на нагах у лапцях?

— Сваю крыўду.

А куды ж нясуць гэту крыўду ўсю,

А куды ж нясуць на паказ сваю?

— На свет цэлы.

А хто гэта іх, не адзін мільён,

Крыўду несць наўчыў, разбудзіў іх сон?

— Бяда, гора.

А чаго ж, чаго захацелась ім,

Пагарджаным век, ім, сляпым, глухім?

— Людзьмі звацца.

[1905-1907]

Побыт, сям’я і драматургія жыцця

Сям’я Луцэвічаў была вялікай: ажно восем дзяцей, але да дарослага жыцця дараслі толькі чацвёра. Сястра Леакадзія аднойчы спаліла яго першы верш – у дзень свайго вяселля. Купала вучыўся ў Прылуках, у вучылішчы пры сядзібе Чапскіх – месцы, дзе ўпершыню адчуў цягу да літаратуры.

Ваенны і працоўны вопыт

З пачаткам Першай сусветнай вайны Купалу прызвалі ў войска. Ён служыў у дарожна-будаўнічым атрадзе з 1916 года.

Шахматы, стыль і тэмперамент

Адным з любімых заняткаў Купалы былі шахматы. Ён часта гуляў з Якубам Коласам. У адной з партый, прайграючы, паэт з гарачкі перавярнуў дошку. Гульня завяршылася па-беларуску: “кульнуць па чарцы” і сяброўскі вечар. Вось гэта характар!

Даследчыкі біяграфіі і спадчыны Янкі Купалы адзначаюць яго вытанчаны густ: ён аддаваў перавагу строгім гарнітурам, нязменна з’яўляўся з гальштукам і трымаў у руках кій, які лічыў сімвалам вытанчанасці і стылю.

Гэта асабістае

З імем Купалы звязаны толькі два жаночыя вобразы — Уладзіслава Станкевіч, з якой ён пражыў доўгае сямейнае жыццё (чвэрць стагоддзя!), і Паўліна Мядзелка, у гонар якой паэт даў імя галоўнай гераіні сваёй знакамітай п’есы “Паўлінка”.

Купала быў вялікім прыхільнікам марскога ўзбярэжжа Грузіі. Ён часта вяртаўся адтуль з жменямі марскіх камянёў, якія рассыпаў у сябе ў кабінеце. Кахаў пасядзець у крэсле з гэтымі камянямі ў руках, казаў сябрам: “Гэта маё маленькае мора”, аддаючыся ўспамінам аб цёплым адпачынку.

Таямніца смерці і след у гісторыі

Янка Купала загінуў у 1942 годзе ў Маскве пры загадкавых абставінах: упаў у лесвічны пралёт гатэля. Пытанні аб тым, што ж там здарылася застаюцца да гэтага часу. Але факт застаецца фактам – ягоная смерць стала нацыянальнай трагедыяй, а імя – часткай культурнага кода Беларусі. Ад сябе заўважым, што гісторыя Купалы – гэта не проста біяграфія паэта, гэта як хроніка складанага XX стагоддзя, пройдзенага з адкрытым сэрцам і пяром у руцэ.

https://smartpress.by/news/fakty-o-yanke-kupale-kotorykh-vy-mogli-ne-znat