beshankovichi.by

Информационный портал

Социальные сети:

Новости Бешенковичей Общество

29.01.2024 18:22

140 просмотров

0 комментариев

Трэці Статут ВКЛ — адным з самых перадавых у Еўропе, быў напісаны дзяржаўнай старабеларускай мовай

28-га студзеня 1588 года быў зацверджаны Трэці Статут ВКЛ — помнік беларускага пісьменства і юрыдычнай думкі, які лічыўся адным з самых перадавых зборнікаў законаў у тагачаснай Еўропе.

У 1588 г. у Вільні быў падпісаны трэці Статут Вялікага княства Літоўскага. Гэта быў збор усіх законаў, якія дзейнічалі тады ў ВКЛ, прататып канстытуцыі. Ён быў настолькі дасканалым, што дзейнічаў на нашых землях 250 гадоў, да 1840 года.

Па ўзоры Статута пазней былі напісаны зборы законаў многіх краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы.

Наватарствам у параўнанні з сучасным яму еўрапейскім правам было і тое, што Статут уводзіў прынцып падзелу ўлады. Па сутнасці, дзяржава стала выбарнай манархіяй, у якой сейм (парламент) адыгрываў ключавую ролю.

У той час дзяржаўнай мовай была старабеларуская, што агаворвалася ў Статуце. Сам дакумент быў таксама надрукаваны на старабеларускай мове. Ён стаў першым заканадаўчым зборам, які быў надрукаваны кірылічным шрыфтам.

Дакумент складаўся з 14 раздзелаў і 487 артыкулаў, або «артыкулаў», якія ахоплівалі ўсе бакі права.

У Статуце было шмат прававых нормаў, якія ў той час аказаліся выключна перадавымі. Напрыклад, тыя, якія датычыліся жанчын. Так, замацоўваліся правы жанчын па сваім жаданні выходзіць замуж і валодаць маёмасцю, чаго ніколі не было ў суседняй Масковіі. І разам з тым, пакаранні для жанчын былі неверагодна жорсткімі. Так, жонка, якая забіла свайго мужа, магла быць прыгаворана да закопвання жыўцом. На паверхні заставаліся толькі галава, а ахоўнік павінен быў сачыць за здзяйсненнем пакарання, пры якім ахвяра павольна памірала. Мінакам толькі дазвалялася кідаць грошы на пахаванне няшчаснай.

У вышэйшай ступені прагрэсіўнымі для таго часу былі нормы Статута аб верацярпімасці і рэлігійнай талерантнасці.

Складальнікі Статута паклапаціліся і аб ахове прыроды. Дзесяты раздзел дакумента прысвечаны менавіта гэтаму пытанню. У ім агаворвалася выкарыстанне лясоў, указаны санкцыі для тых, хто па-драпежніцку ставіўся да прыродных багаццяў.

Спусташэнне пчалінага вулля (борці) і прычыненне страт пчолам магло абярнуцца буйным штрафам у дзве копы грошаў, г.зн. 120 грошаў. У той час кошт дойнай каровы дасягаў 40 грошаў.

Астафій Валовіч

Статут 1588 г. быў настолькі дасканалы ў якасці заканадаўчага збору, настолькі ўсебакова адлюстроўваў запатрабаванні грамадства, што не прыходзіцца дзівіцца яго доўгаму выкарыстанню. Толькі ў 1831 г. для Магілёўскай і Віцебскай, а ў 1840 г. — для Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў яго дзеянне было адменена. Ён і дагэтуль застаецца важнай крыніцай прававой думкі.

Леў Сапега

Трэці Статут ВКЛ — гэта прадукт сумеснай творчасці цэлай групы экспертаў. Але самы прыкметны ўнёсак зрабілі канцлер Астафій Валовіч і падканцлер Леў Сапега.

https://planetabelarus.by/publications/28-yanvarya-tretiy-statut-vkl/

Последние новости